Κουβέντα στην «αυλή» μας, με την σκηνοθέτη Όλγα Ποζέλη, έχοντας ως αφορμή την παράσταση «To κομπλεξικό» που ανεβάζει σε συνεργασία με την ομάδα θεάτρου ΝΟΗΤΗ ΓΡΑΜΜΗ, στο Θέατρο Αλκμήνη – Σκηνή Intermedia
Ξεκινώντας την κουβέντα μας, θα ήθελα να πάμε μερικά χρόνια πίσω και να σας ρωτήσω, τι ήταν αυτό που σας ώθησε ν’ ασχοληθείτε με τη σκηνοθεσία και ποια ήταν τα πρώτα σας ερεθίσματα;
Ξεκίνησα ως ηθοποιός, αλλά πολύ γρήγορα κατάλαβα ότι δεν μου αρκούσε αυτό. Στο μεταπτυχιακό μου στο Royal Holloway College στο Λονδίνο, πήρα το πρώτο μου μάθημα στην σκηνοθεσία. Μετά απ’ αυτό ένιωσα την ανάγκη να έχω τη συνολική ευθύνη, να χτίζω μια παράσταση από το μηδέν, να φτιάχνω έναν ολόκληρο κόσμο. Εκεί γνώρισα το πρωτοποριακό ευρωπαϊκό θέατρο, το devised και το physical theatre. Είδα τη δουλειά ομάδων και δημιουργών που αντιμετώπιζαν τη σκηνή όχι ως απλή αναπαράσταση ενός κειμένου, αλλά ως ένα ζωντανό, επικίνδυνο συμβάν κι ένιωσα ότι ανήκω εκεί.
Από το χθες, πως φτάσατε στο σήμερα; Ποιοι σταθμοί σε αυτή τη διαδρομή έχουν μείνει χαραγμένοι στη μνήμη σας και ποιες συνεργασίες έχετε να θυμάστε;
Ήταν ένα ταξίδι γεμάτο αναζήτηση. Με πιο σημαντικό σταθμό την δημιουργία της ομάδας μου, της ΝΟΗΤΗΣ ΓΡΑΜΜΗΣ το 1999. Ήταν ο δικός μου χώρος ελευθερίας για να εξερευνήσω θέματα που με απασχολούσαν. Έτσι ήρθαν σιγά σιγά οι site specific παραστάσεις, τα περιπατητικά project, τα devised μονοδράματα, η συμμετοχή μας σε φεστιβάλ του εξωτερικού – από Νέα Υόρκη μέχρι Βιετνάμ, κι από Λιθουανία και Ιράν μέχρι Αραβικά Εμιράτα. Δεν θα ξεχάσω ποτέ αυτές τις περιοδείες μας, όπου συνειδητοποιούσαμε ότι αυτό που κάνουμε επικοινωνεί με το κοινό χωρίς να νοιάζεται για σύνορα ή γλώσσες. Επίσης, τα έξι συναπτά χρόνια που δίδαξα σκηνοθεσία στο Πανεπιστήμιο Πατρών ήταν εξαιρετικά σημαντικά – η επαφή με τους φοιτητές σε κρατάει πάντα σε εγρήγορση.
Και φυσικά, κρατάω στην καρδιά μου όλους τους ηθοποιούς και τους συνεργάτες που βούτηξαν μαζί μου στα βαθιά σε κάθε πρόβα: Κωστής Δάβαρης, Μαρία Γουλή, Γιώργος Ντούσης, Στέβη Φόρτωμα, Σοφία Λιάκου, Ιζαμπέλλα Κυριαζή, Λάμπρος Παπαγεωργίου, Δημήτρης Βέργαδος, Γιώργος Κασαβέτης, Αντώνης Κυριακάκης, Βασίλης Καζής, για ν’ αναφέρω μόνο λίγους.
Τι σας έκανε να επιλέξετε και να ανεβάσετε αυτή την παράσταση με την ομάδα θεάτρου ΝΟΗΤΗ ΓΡΑΜΜΗ;
Στη ΝΟΗΤΗ ΓΡΑΜΜΗ ψάχνουμε πάντα αφορμές που δεν προσφέρουν έτοιμες, βολικές απαντήσεις. Το «Κομπλεξικό» του Αχιλλέα ΙΙΙ μας έκλεισε το μάτι αμέσως. Είναι ένα κείμενο γεμάτο χιούμορ, ανατροπή και μια υπέροχη τρέλα. Δεν είναι θεατρικό έργο με αρχή, μέση και τέλος, αλλά ένα ναρκοπέδιο από λέξεις. Ήταν η τέλεια ευκαιρία να πάρουμε τις κουρασμένες, καθημερινές μας λέξεις, να τις διαλύσουμε στη σκηνή και να φτιάξουμε μια γιορτή από σώματα, ήχους και μουσική.
Ο ρόλος του σκηνοθέτη, πολλές φορές ταυτίζετε με την «πρωτοτυπία» και την διαφορετική ματιά. Συμφωνείτε μ’ αυτή την άποψη;
Για να είμαι ειλικρινής, αντιμετωπίζω με επιφυλακτικότητα λέξεις όπως «πρωτοτυπία» ή «δεξιοτεχνία» — τις βρίσκω κάπως πομπώδεις. Δεν πιστεύω στην παρθενογένεση στο θέατρο. Αυτό που με ενδιαφέρει πραγματικά είναι η μεταμόρφωση: πώς παίρνεις τα υλικά, τις δράσεις και τις εμπειρίες και αλλάζεις την αντίληψη του θεατή κατά την διάρκεια της παράστασης.
Η αυθεντικότητα δεν βρίσκεται στο να κυνηγάς μανιακά αυτό που «δεν έχει ξαναγίνει», αλλά στον τρόπο που χειρίζεσαι τα υλικά σου. Η πρωτοτυπία δεν χρειάζεται εντυπωσιακά εφέ. Βασίζεται στην αποδόμηση της θεατρικής σύμβασης, στη χρήση ταπεινών, καθημερινών αντικειμένων που τους αλλάζεις τη χρήση για να ανατρέψεις τις προσδοκίες του κοινού.
Επίσης, η δημιουργία για μένα δεν ξεκινάει με έτοιμες, ολοκληρωμένες ιδέες στο κεφάλι μου. Διαμορφώνεται στην πρόβα. Κι εκεί, από τις 100 απόπειρες, θα παραμείνουν οι 10, γιατί αυτές είναι που στο φινάλε θα μας πάνε παραπέρα.
Ποιο είναι αυτό το στοιχείο που ξεχωρίζει στην παράσταση κατά τη γνώμη σας;
Το ότι λειτουργούμε σαν «ψεύτες» που λένε την αλήθεια! Επιστρατεύουμε τη φαντασία, την υπερβολή, το παράλογο, αλλά το κάνουμε για να αποκαλύψουμε βαθιές, υπαρξιακές πραγματικότητες.
Ξεχωρίζει επίσης η σύνθεση των αντιθέτων: το θάρρος να φέρεις κοντά ετερόκλητα στοιχεία που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν ασύμβατα – τη σωματική κωμωδία με την υπαρξιακή αγωνία, τη σάτιρα με την τρυφερότητα. Δεν υπηρετούμε τυφλά κανέναν κώδικα, αλλά τους αμφισβητούμε όλους. Και η παράσταση μοιάζει με ένα παράδοξο, ζωντανό καμπαρέ – μια «Αισχορωδία» όπως την ονομάζουμε επί σκηνής!
Θα μπορούσε να ήταν μια έκφραση της καθημερινότητάς μας η θεματολογία της παράστασης;
Μα είναι η ίδια μας η ζωή, απλώς ιδωμένη μέσα από έναν καθρέφτη που τα δείχνει όλα όπως είναι! Λέξεις όπως «αραχτιβισμός», «ευδαιμοναξιά», «ψηφιτζούρι» ή «αγκαθημερινότητα» περιγράφουν ακριβώς τις δικές μας νευρώσεις, τα κολλήματα, τις πολιτικές μας αμήχανες στιγμές και τις απογοητεύσεις μας. Καθημερινά εγκλωβιζόμαστε σε λέξεις που μας στενεύουν. Εμείς παίρνουμε αυτή τη στεναχώρια και τη μετατρέπουμε σε γέλιο, εκτόνωση και παιχνίδι.
Θέατρο, πρόβες, παραστάσεις. Είναι τρόπος ζωής ή ανάγκη έκφρασης και δημιουργίας;
Πάνε μαζί αυτά τα δύο, δεν ξεχωρίζουν. Ξεκινάει από μια εσωτερική ανάγκη -από το «δεν μπορώ να κάνω αλλιώς, πρέπει να το βγάλω από μέσα μου» – και σιγά σιγά γίνεται ο τρόπος ζωής.
Όταν συνηθίσεις να βλέπεις τον κόσμο με τη ματιά της πρόβας, να παρατηρείς τις μικρές κινήσεις, τις σιωπές, τον ρυθμό των ανθρώπων στο λεωφορείο, το θέατρο σε ακολουθεί παντού. Δεν είναι μια δουλειά ωραρίου, που την ξεχνάς, όταν φεύγεις από το γραφείο. Είναι ο τρόπος που αναπνέεις.
Ποιο μήνυμα-κάλεσμα, θα «στέλνατε» σ’ έναν υποψήφιο θεατή ώστε να δει την παράσταση;
Ελάτε όπως είστε, με ανοιχτό μυαλό και διάθεση να ξεβολευτείτε! Και κυρίως, ελάτε προετοιμασμένοι να γίνει η παράσταση δική σας. Στις παραστατικές τέχνες υπάρχει μια σκληρή αλλά όμορφη αλήθεια: το έργο παύει να ανήκει αποκλειστικά στον σκηνοθέτη ή στους ηθοποιούς από τη στιγμή που ανεβαίνει στη σκηνή – γίνεται αμέσως κτήμα του θεατή. Δεν είναι μια στατική «πατέντα», αλλά μια ρευστή γλώσσα που εξελίσσεται μέσα από τη δική μας συνάντηση και τη συλλογική μνήμη.
Αν έχετε βαρεθεί τις έτοιμες απαντήσεις, τη σοβαροφάνεια και τις λέξεις που δεν σημαίνουν πια τίποτα, ελάτε να παίξουμε, να γελάσουμε με τα χάλια μας και να ανατινάξουμε για λίγο τα λεξικά!
Κι αν στο τέλος η πραγματικότητα εκεί έξω παραμένει ζόρικη, μην ξεχνάτε: «Τότε θα φτιάξουμε μια λέξη-καταφύγιο. Μια λέξη που θα σημαίνει “εδώ δεν μας βρίσκει κανείς”. Μέχρι να τη βρουν κι αυτήν… Τότε θα ξεκινήσουμε από την αρχή»!
Για τον aylogyros news και τον Παύλο Ανδριά
